Đà Nẵng chia sẻ kinh nghiệm thực hiện chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng với nước bạn Lào

           Từ thực tiễn 14 năm triển khai PFES đến yêu cầu quản trị rừng minh bạch, hiệu quả

Trong khuôn khổ chương trình trao đổi kinh nghiệm về chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (PFES) giữa Việt Nam và nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, kinh nghiệm thực tiễn của Đà Nẵng cho thấy: để chính sách đi vào cuộc sống, bên cạnh cơ chế thu - chi minh bạch, yếu tố quyết định là tổ chức kiểm tra, giám sát chặt chẽ, xác định đúng diện tích rừng và đưa nguồn tiền thực sự trở thành động lực cho người giữ rừng.

Hình ảnh làm việc giữa Đoàn công tác Cục Lâm nghiệp và Kiểm Lâm Việt Nam và Cục Lâm nghiệp Lào tại thành phố Đà Nẵng

14 năm tạo dựng một cơ chế tài chính cho bảo vệ rừng

Được hình thành từ năm 2012 trên cơ sở triển khai chính sách theo Nghị định số 99/2010/NĐ-CP, Quỹ Bảo vệ và phát triển rừng thành phố Đà Nẵng đã từng bước xây dựng hệ thống tổ chức và phương thức vận hành chính sách PFES phù hợp thực tiễn. Năm 2025, thực hiện chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính, Quỹ Bảo vệ và phát triển rừng thành phố Đà Nẵng được thành lập trên cơ sở sáp nhập Quỹ của tỉnh Quảng Nam và thành phố Đà Nẵng (cũ), tạo nên một không gian quản lý rừng rộng lớn và đặt ra yêu cầu mới về phối hợp, dữ liệu và quản trị nguồn lực.

Theo báo cáo phục vụ Đoàn công tác Cục Lâm nghiệp nước CHDCND Lào, Đà Nẵng hiện có 1.186.718 ha diện tích tự nhiên; diện tích rừng và diện tích đã trồng cây rừng đạt 745.027,42 ha, trong đó diện tích thành rừng 691.486,78 ha. Rừng tự nhiên chiếm 503.387,66 ha, rừng trồng 188.099,12 ha, độ che phủ rừng đạt 58,25%. Diện tích thực hiện chi trả DVMTR hiện đạt 354.836,38 ha.

Qua 14 năm, tổng tiền DVMTR thu ủy thác đạt 1.995,215 tỷ đồng; tổng giải ngân đạt 1.887,968 tỷ đồng, trong đó 1.669,438 tỷ đồng đã được chi trả cho các chủ rừng. Nguồn thu những năm gần đây tiếp tục tăng: năm 2024 đạt 236,603 tỷ đồng, năm 2025 đạt 306,777 tỷ đồng và 7 tháng đầu năm 2026 đạt 182,601 tỷ đồng. Những kết quả này cho thấy PFES đã trở thành một nguồn lực đáng kể để hỗ trợ công tác quản lý, bảo vệ rừng.

 Đoàn công tác Cục Lâm nghiệp và Kiểm Lâm Việt Nam và Cục Lâm nghiệp Lào đi thực tế đơn vị cung ứng DVMTR tại thành phố Đà Nẵng

Kiểm tra, giám sát là mắt xích quan trọng

Điểm kinh nghiệm có ý nghĩa đối với quá trình trao đổi với nước bạn Lào là Đà Nẵng không xem chi trả DVMTR đơn thuần là hoạt động tài chính. Nguồn tiền chỉ phát huy giá trị khi gắn với trách nhiệm quản lý, bảo vệ rừng và được kiểm tra từ khâu xác định diện tích đến khâu sử dụng, chi trả.

Hằng năm, Quỹ xây dựng kế hoạch kiểm tra, hướng dẫn và đôn đốc các đơn vị sử dụng DVMTR thực hiện đầy đủ nghĩa vụ theo hợp đồng; đối với chủ rừng, kiểm tra tình hình quản lý, sử dụng nguồn kinh phí ít nhất một lần/năm và giám sát việc chi trả cho cộng đồng dân cư nhận khoán bảo vệ rừng ít nhất một đợt mỗi cộng đồng. Cách làm này giúp kịp thời phát hiện những điểm chưa phù hợp, đồng thời nâng cao trách nhiệm của chủ rừng và cộng đồng.

Một kinh nghiệm khác được Đà Nẵng chú trọng là gắn kiểm tra tài chính với kiểm tra thực địa và diễn biến rừng. Quỹ phối hợp với Chi cục Kiểm lâm hỗ trợ chủ rừng cập nhật diễn biến rừng theo quý trong vùng chi trả; các chủ rừng chủ động theo dõi biến động và xác minh trong quá trình tuần tra. Qua đó, diện tích rừng được chi trả từng bước được xác định chính xác hơn, hạn chế việc chi trả không đúng đối tượng, đồng thời tạo cơ sở để đánh giá hiệu quả thực tế của nguồn kinh phí.

Đoàn công tác Cục Lâm nghiệp và Kiểm Lâm Việt Nam và Cục Lâm nghiệp Lào đi thực tế đơn vị sử dụng DVMTR tại thành phố Đà Nẵng

Từ thực tiễn Đà Nẵng, có thể thấy PFES tạo ra mối liên kết lợi ích giữa bên sử dụng dịch vụ môi trường rừng, chủ rừng và cộng đồng. Khi nghĩa vụ tài chính của bên sử dụng dịch vụ được thực hiện đầy đủ, nguồn tiền được kiểm soát minh bạch và đến đúng người tham gia bảo vệ rừng, chính sách không chỉ tạo thêm nguồn lực mà còn góp phần thay đổi nhận thức, nâng cao trách nhiệm xã hội đối với tài nguyên rừng.

Từ kinh nghiệm Đà Nẵng đến những giá trị có thể chia sẻ

Bên cạnh những kết quả đạt được, Đà Nẵng cũng thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế trong quá trình thực hiện. Năng lực quản lý tài chính và tổ chức thực hiện của một số Ban quản lý rừng, cộng đồng thôn còn chưa đồng đều; nhân sự thay đổi thường xuyên. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, bộ máy quản lý ở Ban quản lý rừng, cộng đồng còn cần thời gian ổn định. Đây là những vấn đề cho thấy kiểm tra, giám sát phải đi đôi với hướng dẫn, tập huấn và hỗ trợ.

Trong những năm qua, Quỹ duy trì tập huấn nâng cao năng lực ít nhất mỗi năm một lần đối với chủ rừng là tổ chức và cộng đồng thôn, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền. Thời gian tới, Đà Nẵng định hướng tăng cường đào tạo kỹ năng sử dụng công nghệ số, thiết bị định vị, phần mềm quản lý; từng bước số hóa hồ sơ, bản đồ và dữ liệu chi trả qua các năm, hình thành nền tảng dữ liệu dùng chung phục vụ kiểm tra, giám sát và hoạch định chính sách.

Đây cũng là những nội dung có thể trở thành điểm trao đổi thiết thực trong chương trình chia sẻ kinh nghiệm Việt Nam - Lào. Mỗi quốc gia, mỗi địa phương có điều kiện rừng, tổ chức quản lý và cơ chế tài chính khác nhau, nhưng mục tiêu chung là tạo ra một cơ chế để nguồn lực từ những bên hưởng lợi từ hệ sinh thái rừng quay trở lại phục vụ bảo vệ rừng, đồng thời bảo đảm quyền lợi chính đáng của cộng đồng tham gia giữ rừng.

Qua 14 năm triển khai, kinh nghiệm của Đà Nẵng cho thấy hiệu quả của chính sách PFES không chỉ được đo bằng số tiền thu và chi, mà quan trọng hơn là bằng chất lượng quản lý rừng, mức độ minh bạch của hệ thống và sự tham gia của cộng đồng. Hội nghị trao đổi kinh nghiệm với Đoàn công tác Cục Lâm nghiệp nước CHDCND Lào vì vậy không chỉ là dịp giới thiệu kết quả của Đà Nẵng, mà còn mở ra cơ hội cùng chia sẻ cách làm, cùng học hỏi và tìm kiếm những giải pháp phù hợp để chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng ngày càng phát huy hiệu quả, đóng góp thiết thực cho mục tiêu bảo vệ và phát triển rừng bền vững.