Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng: Gieo sinh kế, giữ màu xanh

Từ chủ trương đúng đến hiệu quả thực tiễn

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, thiên tai và suy giảm tài nguyên thiên nhiên đang đặt ra nhiều thách thức, bảo vệ rừng không còn là nhiệm vụ riêng của ngành lâm nghiệp mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết đối với sự phát triển bền vững của mỗi địa phương. Muốn giữ được rừng phải bảo đảm người giữ rừng có cuộc sống ổn định; muốn rừng tiếp tục phát huy giá trị thì những người hưởng lợi từ các dịch vụ hệ sinh thái rừng cũng phải có trách nhiệm chia sẻ lợi ích. Đó chính là tư tưởng cốt lõi của chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR).

Sau gần hai thập kỷ triển khai trên phạm vi cả nước, chính sách DVMTR đã chứng minh tính đúng đắn khi tạo ra cơ chế tài chính bền vững cho công tác bảo vệ rừng. Đây không chỉ là giải pháp giảm áp lực cho ngân sách nhà nước mà còn tạo lập mối quan hệ hài hòa giữa bên sử dụng và bên cung ứng dịch vụ môi trường rừng, đưa giá trị của rừng trở thành giá trị kinh tế cụ thể, có thể đo đếm và phân phối công bằng.

Đối với thành phố Đà Nẵng, sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, việc kiện toàn Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng được triển khai kịp thời, bảo đảm chính sách chi trả DVMTR được thực hiện liên tục, thông suốt và đúng quy định. Đây là tiền đề quan trọng để công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng tiếp tục được duy trì ổn định trên toàn địa bàn.

Khi người giữ rừng thực sự được hưởng lợi

Một chính sách chỉ thật sự thành công khi đi vào cuộc sống và tạo ra những thay đổi tích cực cho người dân. Với chính sách DVMTR, giá trị lớn nhất không chỉ nằm ở số tiền được chi trả mà còn ở sự thay đổi trong nhận thức của cộng đồng.

Nguồn kinh phí từ DVMTR đã giúp các chủ rừng, cộng đồng dân cư có thêm điều kiện duy trì lực lượng tuần tra, bảo vệ rừng; đồng thời tạo thêm việc làm và thu nhập cho người dân miền núi, đồng bào dân tộc thiểu số. Khi sinh kế gắn với rừng, người dân không còn đứng ngoài công tác bảo vệ rừng mà trở thành lực lượng trực tiếp gìn giữ tài nguyên quý giá này.

Thực tế cho thấy, nhiều cộng đồng đã chủ động xây dựng quy ước bảo vệ rừng, tăng cường tuần tra, phát hiện và ngăn chặn kịp thời các hành vi xâm hại tài nguyên rừng. Ý thức bảo vệ rừng từng bước được nâng lên, góp phần làm giảm các vụ vi phạm pháp luật về lâm nghiệp, đồng thời giữ gìn đa dạng sinh học và chức năng phòng hộ của hệ sinh thái rừng.

Công tác tuần tra, bảo vệ rừng cộng đồng thuộc lâm phận BQL rừng Đặc dụng TP Đà Nẵng

Nguồn lực cho phát triển bền vững

Những con số từ thực tiễn đã minh chứng rõ hiệu quả của chính sách. Đến hết tháng 7-2026, tổng nguồn thu từ dịch vụ môi trường rừng trên địa bàn thành phố đạt khoảng 177 tỷ đồng, trong đó Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng thành phố đã tạm ứng khoảng 82 tỷ đồng cho các chủ rừng.

Điều đáng ghi nhận là nguồn kinh phí này không chỉ phục vụ công tác bảo vệ rừng mà còn được nhiều cộng đồng sử dụng tạo sinh kế và cải thiện đời sống nhân dân. Những thành quả ấy là minh chứng rõ ràng cho việc giá trị của rừng đã được chuyển hóa thành giá trị phát triển của cộng đồng.

Ở góc độ rộng hơn, DVMTR còn góp phần thúc đẩy mục tiêu tăng trưởng xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn và thực hiện các cam kết về giảm phát thải khí nhà kính. Đây là cơ chế kinh tế phù hợp với xu thế quản trị tài nguyên hiện đại, nơi lợi ích kinh tế được đặt trong mối quan hệ hài hòa với lợi ích môi trường và trách nhiệm xã hội.

Đoàn công tác của Quỹ Bảo vệ và phát triển rừng làm việc tại cộng đồng

Tiếp tục phát huy giá trị của một chính sách lớn

Bên cạnh những kết quả đạt được, yêu cầu đặt ra trong giai đoạn mới là tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn tiền DVMTR và đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý, giám sát, thanh toán nhằm bảo đảm công khai, minh bạch và chính xác.

Cùng với đó, cần tăng cường tuyên truyền để mọi tầng lớp nhân dân hiểu rõ hơn ý nghĩa của chính sách; khuyến khích các doanh nghiệp thực hiện đầy đủ nghĩa vụ chi trả; phát huy vai trò của chính quyền địa phương, các tổ chức đoàn thể và cộng đồng trong quản lý, giám sát việc sử dụng nguồn kinh phí. Khi mọi chủ thể đều nhận thức đầy đủ quyền lợi và trách nhiệm của mình, chính sách sẽ phát huy hiệu quả cao hơn, tạo sức lan tỏa mạnh mẽ trong toàn xã hội.

Tuyên truyền lưu động tại lưu vực DVMTR thuộc xã Duy Xuyên, TP Đà Nẵng

Đà Nẵng đang hướng tới mục tiêu trở thành đô thị sinh thái, hiện đại và phát triển bền vững. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, rừng tiếp tục giữ vai trò là nền tảng sinh thái không thể thay thế. Bảo vệ rừng vì thế không chỉ là bảo vệ tài nguyên thiên nhiên mà còn là bảo vệ nguồn nước, bảo vệ môi trường sống, bảo vệ sinh kế của người dân và gìn giữ dư địa phát triển cho các thế hệ tương lai.

Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đã và đang chứng minh giá trị của một chủ trương đúng đắn, nhân văn và có tầm nhìn chiến lược. Khi lợi ích kinh tế song hành với trách nhiệm bảo vệ thiên nhiên, mỗi cánh rừng được giữ vững hôm nay sẽ trở thành nền tảng cho một Đà Nẵng xanh hơn, an toàn hơn và phát triển bền vững hơn trong tương lai.